The post Nieuwsbrief juni 2013 appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

3 gebiedjes: Natuurgebied, boomgaard (en schooltuintje), ‘botanische boomgaard’

De sloot die een lange zijde van het stuk grond begrensde was eigenlijk een van de een van de zes stroompjes waarmee de Groesbeekse Beek , via het dorp Kranenburg in Duitsland en uiteindelijk via de Ooijpolder, afwatert op de Waal. In de afgelopen jaren heeft het Waterschap ‘met gesloten beurzen’ van het stuk grenzend aan de ‘sloot’ de vruchtbare - want jarenlange bemeste – bovenlaag afgehaald, en de sloot uitgegraven en verbreed en laten meanderen. Het moet een natuurgebiedje worden. Het fungeert ook als een retentiebekken: vorig jaar was er een keer een onweer dat twee uur bleef hangen boven de heuvels van Groesbeek en het water hier steeg 2 meter hoger. Er stond afgelopen zaterdag niet veel water in, maar op de bodem is het heel groen (in het water dat van de omliggende akkers komt zitten pesticiden maar ook (kunst)mest) , iets hoger is het heel schraal (ze hopen dat zich daar zeldzame plantensoorten gaan vestigen), en nog hoger waar de lössgrond nog intact is bloeien veel bloemen. (De grond is grotendeels zo opgebouwd: landbouwgrond, löss uit de ijstijd, daaronder grind.) Vorig voorjaar is er in het natuurgebiedje een ooievaarsnest neergezet dat 2 weken later al bewoond was en nu zijn er 2 jongen geboren. Men wil dit natuurgebiedje zoveel mogelijk met rust laten. Erlangs staat in de lengterichting een rij notenboompjes. Noten moeten veel zon hebben. Ze hopen op een flinke productie later. Het wordt ook een windscherm om de noordenwind te breken.

De vruchtbare bovenlaag die van het natuurgebiedje afgegraven werd is vooraan gedeponeerd, aan de kant van de weg, en daar op dat verhoogde stuk zijn boompjes aan het groeien, dat wordt de ‘productie-boomgaard‘, voor biologisch fruit en fruitsappen. Daarnaast, ook vooraan,  is trouwens ook een stukje met een beukenhegje omzoomd waar een klas kinderen uit het naburige dorpje Horst een schooltuin heeft. De boomgaard klan nog jaren teren op de voedingsstoffen van de voormalige landbouwgrond. Hier maar ook elders op het terrein wil men verder volstaan met de humus die het terrein zelf oplevert en geen mest of kunstmest toevoegen. (Zie onderaan om te zien waar de voedingsstoffen dan vandaan komen)

Op de rest van het land is een bijna-cirkelvormig ‘food-forest“, aan enkele kanten omzoomd door al bestaande bomen langs het pad aan de achterkant, en door aangelegde heggen.  Elzen bijvoorbeeld produceren veel stikstofhoudend blad. Binnen die bijna-cirkel zijn de bomen en struiken zo geplant dat ze af zullen lopen naar het midden, waar lagere planten groeien en een beschermd warmer klimaat ontstaat, zodat er ook amandelboompjes e.d. kunnen groeien. Omdat de bomen ook uit verre (ook gematigde) streken komen zoals Azië etc. zou je dit stuk een ‘botanische boomgaard’ kunnen noemen.  (p.s. ook onze kersen en peren komen oorspronkelijk elders vandaan.) Er groeien perzik, pawpaw, Japanse pruimen, noten  (kastanje, hazelnoten, walnoot, bitternoot) en struiken (zoals de kruisbes, de Nanking kers, Siberische peer) en nog veel meer.  Zie onderaan voor enkele voorbeelden van inwerking van panten op elkaar.

Komen kijken ?

Alleen op afspraak, om het gebied en de jonge aanplant (die soms nauwelijks zichtbaar is) te beschermen. Volgende rondleiding 31 augustus. Zie facebook:  Voedselbos ‘ketelbroek’, Groesbeek

Wouter en Pieter en ook Javier die al enige tijd meewerkt, werken mee aan een voedselbos in Houten en in Beek-Ubbergen. Ze streven naar 100 voedselbossen! (p.s. ze werken hier in de weekends, en niet eens elk weekend. De natuur doet het meste werk.

De gangbare landbouw?

In Frankrijk en elders zijn al mooie voorbeelden te zien van ‘agroforestry’: daar groeien bijvoorbeeld stroken graan van 20 m breed tussen rijeen notenbomen die hout en noten opleveren. Zie agroforestry: landbouwgewassen combineren met bomen

enkele planten nader belicht:

de mierikswortel staat tussen vruchtbomen in. De mierikswortel (ter grootte van rabarber)  is eetbaar, zowel het grote blad als de wortel, maar heeft wel een scherpe smaak. (De engelse gebruiken de wortel geraspt als een soort chutney bij lamsvlees). De wortel gaat 5 m diep, in tegenstelling tot fruitbomen, die wortelen aan de oppervlakte. Dus de mierikswortel haalt mineralen naar boven die in het najaar via het blad te fruitbomen ten goede kunnen komen. ‘Chop and drop’: snij ze af, en laat maar vallen.

Robinia, de els en andere bomen halen stikstof naar boven en dat komt via hun blad (dat soms wel voor 20% uit stikstof bestaat!) bij de andere bomen terecht. De robinia’s worden weer omgehakt als ze te groot worden en gaan wedijveren met de andere bomen en kunnen dan als ‘geriefhout’of brandstof dienen. Het bladafval wordt humus en humus is ook zeer goed voor de vochtgehalte van de grond. (2% meer organische stof betekent 100% meer water)

Een van de grootste boompjes nu is een kastanje die is voorgekomen uit een kastanje die Wouter had meegenomen uit een van de bossen in de buurt. Er groeien al aardappelbovisten omheen, die moeten via ondergrondse ‘draden’ van de bestaande bomen aan de achterkant van het veld gekomen zijn. Een van de aanwezigen vertelde dat ondergrondse wortelstelsel ook via enten met elkaar verweven raken en dat ze zo ‘contact’ kunnen maken met bomen wel 20 km verderop. Ze versterken elkaar: de een is beter in fotosynthese, de ander instikstofbinding, etc.

Er stond een vrucht die een hybride is van de mispel en de meidoorn. Zoetere vrucht dan de mispel. En ook een kruising van de lijsterbes en de appel. Dat is maar één keer gelukt, in 1604, en sindsdien is de plant via stekken de wereld over gegaan. Lekkere vruchten, in trossen.

De Paulownia (uit China) levert grote paarse eetbare bloemen maar heeft een bijzonder wortelstelsel: gaat eerst diep naar beneden en spreidt zich dan breed uit. Deze boom haalt heel veel mineralen etc. naar boven in het parapluvormige bladerdek en zal de hazelnootstruiken aan voeden.

Koreaanse pijnboom : als die 40 jaar is zal hij grote noten voortbrengen, die ook veel olie bevatten.

Er stonden ook berken en wilgen tussen: ‘pioniers’ in een bos en nuttig vanwege hun bladafval dat snel verrot. Ze zullen later plaats moeten maken als de andere bomen meer ruimte nodig hebben. Van de linde kun je het jonge blad eten en bovendien levert een linde vooral véél blad, o.a. via zijscheuten.

Klimmers, bijvoorbeeld de chocoladewingerd oftewel schijn-augurk, die ook vruchten draagt. Siberische kamperfoelie: draagt al heel vroeg in het jaar blauwe bessen, prettig voor de vogels en eerste bijen.

Pawpaw: een ‘tweede laag’ boom (niet al te hoog), komt als sinds de ijstijd niet meer in Europa voor. Heeft kruisbestuiving door vliegen nodig; dat dateert nog van voor de tijd dat er bijen waren. De vruchten ruiken dan ook naar rottend vlees. Een lekker vrucht die veel in Amerika voorkomt. De Europeanen die naar Amerika kwamen importeerden appels etc. maar ze hadden ook gwoon de paw paw kunnen gebruiken.

door Greet Goverde, Nijmegen, die zaterdag 15 juni aan een rondleiding deelnam.

The post Voedselbos in Groesbeek begint vorm te krijgen appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

Dezelfde bron noemt een aantal risico’s:

DE EU hanteert  een strenge toelatingsprocedure voor genetisch gemanipuleerd voedsel. Ook verbiedt zij de import van hormonenvlees en met chloor behandeld kippenvlees uit de VS. Maar een een Amerikaanse senator schreef onlangs: ’geen deal zonder toegang tot de Europese markt voor Amerikaans gentechvoedsel.’ Ook zou Washington kunnen verlangen dat Brussel de (zwakke) Amerikaanse privacywetten erkent als ‘gelijkwaardig’ aan haar eigen wetgeving. Daarnaast zijn er risico’s w.b. de  toegang tot informatie, extra bescherming voor investeerders ( overheden zullen misschien afzien van een milieuwet als bedrijven met miljardenclaims dreigen), verplichte openbare aanbestedingen en verbod op staatssteun, etc.

LANDBOUW

De Franse onderzoeker Jacques Berthelot zet in een recent artikel de gevaren voor de landbouw op een rijtje.

Zo’n verdrag zou de schaalvergroting van boerderijen i.v.m. de ‘concurrentiekracht’ vergroten, de werkeloosheid verhogen, de achteruitgang van het milieu en van de biodiversiteit versnellen, en het streven naar ‘korte ketens’ onderuit halen.

Concrete risico’s:

- Tarieven zijn (behalve voor suiker) veel hoger in de EU;  die zullen naar beneden moeten worden bijgesteld, dat betekent meer import vanuit de VS.

- de EU heeft wel een handelsoverschot met de VS maar dat betreft vooral (sterke) drank . Ook wordt er door ‘ons’ meer kaas uitgevoerd maar de VS zullen zuivelproducten wel op de lijst van ‘sensitive products’ willen zetten, d.w.z. de lijst van belangrijke producten die beschermd mogen worden.

- vlees is de meest riskante sector, vooral varkensvlees. De EU en de VS exporteren allebei voor ruim 2,5 miljard naar de rest van de wereld maar het handelsoverschot van de VS is de laatste jaren veel harder gegroeid. Vooral op bevroren halve varkens staan in de EU hoge tarieven. Het zou dwaasheid zijn om te liberaliseren want we zouden worden overstroomd met Amerikaans varkensvleees. En dan te bedenken dat het grootste bedrijf , Smithfield, (met ook grote megafarms en fabrieken in Oost europa) onlangs aan China is verkocht. We zouden dus Chinees varkensvlees (onder Amerikaanse vlag) moeten importeren.

- subsidies zijn nooit een onderwerp van gesprek in bilaterale verdragen, die horen in de WTO (wereldhandelsorganisatie) thuis. maar ze spelen wel degelijk een rol. Vlees wordt niet gesubsidideerd in de EU maar wel veevoer, en dat is de grootste kostenpost voor varkens- en kippenvlees. China (vanwege Smithfield vlees) gaat vast tegen die subsidies protesteren in de WTO, en ook tegen de Europese inkomenssteun. Temeer daar de VS inkomenssteun in de volgende ‘Farm Bill’ gaat afschaffen omdat ze geen zin hebben daarover binnen de WTO te worden aangevallen door China. Dast zou het Europese landbouwbeleid voor 2014-2020 onderuit halen.

Het handelsmandaat voor de onderhandelingen is ‘de afschaffing van importtarieven (behalve voor de meest ‘gevoelige’ producten)…..’  Dit zou volgens Bertheolt leiden tot een economische, sociale, milieutechnische en politieke aardverschuiving…..het is een zelfmoorscenario.

GEVOLGEN VOOR DE LANDBOUW IN ONTWIKKELINGSLANDEN

De ontwikkelingslanden zijn al een aantal jaren verwikkeld in een-op-een (of in groepjes) onderhandelingen over handelsverdragen met de EU en de VS. Ze hebben daarin weinig onderhandelingsmacht en in plaats van die losse verdragen met de VS en de EU te tekenen zouden ze liever de WTO regels verbeteren , ondanks de vaak unfaire en onlogische WTO-regels. DE WTO onderhandelingen zitten echter al een tijd vast. De ontwikkelingslanden hebben nu wel door dat het aanbod van de rijkere landen vor handelstoegang op landbouwgebied binnen de een-op-een verdragen (bilaterale verdragen) slechts een rookgordijn is . De rijke landen geven niet echt toe – de VS handhaaft de torenhoge katoensubsidies bijvoorbeeld, en de EU handhaaft de als ‘inkomenssteun’ verklede subsidies – en bovendien hebben ze door dat het de rijkere landen vooral te doen is om toegang op andere gebieden: diensten zoals water, energie, financiën, bijvoorbeeld.

Het wordt nu echter duidelijk dat ondertekening van het TTIP door de EU en de VS een kettingreactie teweeg zou brengen voor de ontwikkelingslanden. In de een-op-een handelsverdragen zijn hen tariefmogelijkheden aangeboden maar die zouden door het nieuwe verdrag in een keer afgeschaft worden. De Wereldbank en het IMF hebben trouwens al langer aangegeven dat ze niet houden van de onderonsjes van de EU met ontwikkelingslanden.

conclusie: ondertekening van het TTIP zou voor de EU de totale vrijhandel betekenen en de Europese integratie onderuit halen.

Dit dankzij de ‘most favored nation’ regel binnen het oudere GATT akkoord: in het kort: ‘als je voordelen biedt aan een land MOET je die ook aan andere landen bieden’. M.a.w.: EU landen mogen elkaar of de ontwikkelingslanden geen voorkeursbehandeling geven.

In deze context is ook de plannenmakerij voor een Gemeenschappelijk Landbouwbeleid voor 2014-2020 waarschijnlijk een geval van ‘waste of time and energy’ geweest. De onderhandelingen zijn een volgende stap naar de door Thatcher en Reagan en de financiële markten gewenste totale vrijhandel.

Voor het volledige artikel van Berthelot zie: The sheer madness to integrate agriculture into a transatlantic FTA

Bart Staes, van de Groene Fractie in het EU Parlement: ‘We willen gedurende het hele onderhandelingsproces transparantie, inzage in de documenten in élke fase….. We weten allemaal dat de EU en VS samen een tegenmacht kunnen vormen tegen China, maar dat betekent niet dat we onze moetn gaan afspreken wiens eenheidsworst er bij voorkeur zal worden geserveerd.”  Mede op initiatief van Bart Staes, diende de groene fractie in het Europees Parlement een alternatieve resolutie in ten aanzien van het onderhandelingsmandaat.

The post Vrijhandel met de VS – zeer nadelige gevolgen voor de landbouw appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

Er is met de acties toen wel wat bereikt, maar niet genoeg. Terwijl veel akkerbouwers teleurgesteld, pessimistisch en boos zijn en proberen te overleven, broedt Jaap Korteweg in alle stilte een plan uit voor de toekomst. Het duurt tot 17 december 1992 voor hij het plan ‘Genoeg is Beter’ met belangstellende collega’s uit Zuidwest Nederland en Flevoland presenteert. Op vier regionale bijeenkomsten waarin het plan wordt toegelicht komen 1.000 belangstellende akkerbouwers af, 1.200 vullen een antwoordkaart in en storten een financiële bijdrage. Op 2 juni 1993 wordt de Nederlandse Akkerbouw Vakbond bij notariële akte opgericht en een dag later wordt de oprichting feestelijk gevierd. De nieuwe sectorale, niet-verzuilde belangenorganisatie van, voor en door akkerbouwers in Nederland is een feit. Een club die met haar argumenten respect afdwingt bij voor- en tegenstanders. En een club met als ideaal een Europese vakbond van akkerbouwers.

De NAV blijft door de jaren heen pleiten voor EU-marktbescherming t.o.v. de wereldmarkt, het afbouwen van de marktverstorende EU-exportsubsidies en, vanzelfsprekend, voor kostendekkende opbrengstprijzen. Het afstemmen van het aanbod op de vraag krijgt een nieuwe invulling: meer eiwit van Europese akkers, en variabele bijmenging van graan in brandstof. De laatste tien jaar pleit de NAV samen met ECVC en in Nederland met de groep Aarde, Boer Consument voor voedselsoevereiniteit en faire prijzen. Hoewel de lijn  ‘voedselsoevereiniteit’ de laatste vijf jaar in de wereld meer aanhang krijgt, is de beweging onvoldoende opgewassen tegen de liberaliseringswind in de wereld.

Strijd gaat door

2013: de graanprijzen zijn, zeer tegen de zin van de NAV, overgeleverd aan de grillen van de wereldmarkt. De opbrengstprijs: tussen 10 eurocent en, voor oogst 2012, een nagenoeg kostendekkende prijs van 25 eurocent. Ondanks de liberaliseringswind in de wereld blijft de NAV met anderen strijden voor een beter EU-landbouwbeleid met marktbescherming, faire opbrengstprijzen en eiwit van Europese akkers.

Twintig jaar NAV: in columns blikken de (ex)voorzitters terug en vooruit en geven enkele leden hun mening.  

Enkele quotes:

Jaap Korteweg: Tachtig procent van het landbouwareaal is nu nodig voor de veehouderij. Biologische landbouw kan alleen wereldwijd groeien wanneer de vleesconsumptie daalt in plaats van stijgt. Innovaties in het gebruik van plantaardig eiwit zijn daarom noodzakelijk zoals de ontwikkeling van plantaardige vleesalternatieven. Plantaardig heeft de toekomst!

Joop de Koeijer: De Amerikaan Daryll Ray noemde in een recente column www.agpolicy.com de argumenten vóór een decent (fatsoenlijk) landbouwbeleid…… Ik ben trots op het feit dat ik een steentje aan die fatsoenlijke NAV heb mogen bijdragen. Gefeliciteerd! En: volhouden!

Ans Hermus: ‘We waren allemaal blij met het initiatief van Jaap voor een vervolg op de acties. Het was nodig, de prijzen waren echt niet goed en het bestaan van akkerbouwers stond op het spel. We voelden dat er iets moest gebeuren en wisten dat we constant aandacht moesten blijven vragen voor de positie van akkerbouwers. Het plan Genoeg is Beter gaf ons moed en hoop, het bood uitzicht op een betere  toekomst. De grote betrokkenheid en gedrevenheid van akkerbouwers door het hele land was heel opvallend. Het was een heel interessante en dynamische tijd.’

Hanny van Geel: In mijn periode als NAV-voorzitter hebben we ons hard gemaakt voor de ardappelmarkt. The United Potato Growers of America waren ons lichtend voorbeeld. Zij hadden zich als producenten verenigd. Zij hadden een informatiesysteem waardoor ze precies wisten wat er door het jaar heen in de markt gebeurde op het gebied van vraag en aanbod. Zij konden daardoor hun aanbod behoorlijk precies afstemmen op de vraag. Zij waren gesprekspartner voor de enkele frites-industrieën en zij kregen een kostendekkende prijs plus marge voor hun aardappelen. Dat wilden we in Europa ook, dus gingen we met deze gedachte de boer op. De UPG of Europe is er niet gekomen. Wel is er in enkele andere opzichten een kleine verschuiving bereikt. ….

Keimpe van der Heide: Om te kunnen onderhandelen op basis van gelijkwaardigheid, moeten boeren zich organiseren, meent Van der Heide. ‘Alle schakels in de keten hebben dat gedaan, behalve de  rimaire producent.’ Het organiseren van een collectief blijkt minder eenvoudig dan gedacht. ‘

Voor de volledige en ook overige interssante bijrages zie 20 jaar NAV

The post Terugblik bij 20 jaar Nederlandse Akkerbouw Vakbond appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

Ja, volgens mij staan we nu aan het begin van de derde, wereldwijde landbouwcrisis. Rond 1880 en 1930 hebben er al twee grote voedselcrises plaatsgevonden. De crisis van 1880 had vooral te maken met de massale import van goedkope bulkproducten als graan naar Europa. Dat zorgde voor allerlei verdringingseffecten. Een groot deel van Europa schakelde toen over op de productie van hoogwaardige producten als vlees- en tuinbouwproducten. De crisis van 1930 had vooral te maken met wegvallende koopkracht. Het antwoord daarop was de ontwikkeling van landbouwpolitiek. Op dit moment is er opnieuw sprake van een massale import van goedkope landbouwproducten. Deze keer gaat het echter niet alleen om goedkope bulkproducten, maar ook om hoogwaardige producten, die hier op de markt gebracht worden. Bijvoorbeeld asperges uit Peru, rundvlees uit Brazilië, kippenvlees uit Thailand, bloemen uit Kenia en melk uit de Oekraïne. Wat vroeger een verdediging vormde voor de Europese landbouw – hoogwaardige producten – komt nu als goedkope import hier binnen.  Tegelijkertijd is er als gevolg van de financiële crisis en de daarmee samenhangende recessie sprake van een afname van koopkracht. Het klassieke antwoord daarop, landbouwpolitiek, is niet meer mogelijk. Die mogelijkheid is weggeliberaliseerd. Daar komt bij dat kredieten fors duurder zullen worden, ook in de landbouw.

In uw boek ‘The New Peasantries’ introduceert u het begrip ‘Empire’. Waar staat dit voor?

Een Empire is een imperium. Een voedselimperium is op de allereerste plaats een wereldwijd netwerk, dat de productie, verwerking, distributie en consumptie van voedsel zo veel mogelijk reguleert. Een groot deel van deze imperia is tot stand gekomen via een razendsnelle expansie, gefinancierd met kredieten. Er moet zoveel mogelijk worden verdiend om die kredieten terug te kunnen betalen. Er wordt veel waarde aan het lokale onttrokken; en die waarde wordt geconcentreerd in het centrum van het imperium. Wat naar de buitenkant stroomt – naar producenten, distributeurs, etc. – is verhoudingsgewijs maar mondjesmaat.

Omdat deze imperia wereldwijd opereren en vanuit een centraal punt hun zaken regelen, wordt er gewerkt met steeds dezelfde soort van standaardoplossingen, Of het nu gaat om de productie of de verwerking of distributie van voedsel: men legt overal eendere regels op waaraan lokaal moet worden voldaan, terwijl die vaak slecht harmoniëren met de lokale ecosystemen. Met de specificiteit van velden, dieren, mensen en de geografie wordt weinig rekening gehouden. De huidige imperia zijn bij uitstek onduurzaam. Het overal opleggen van eendere regels, waaraan lokaal moet worden voldaan: dat schakelt de eigen verantwoordelijkheid van mensen voor een belangrijk deel uit. Het tast ook het vermogen aan om de eigen situatie te verbeteren. Maar dat doet er niet toe. De macht van een imperium moet er juist toe leiden, dat zoveel mogelijk producenten en consumenten afhankelijk zijn van het imperium en zich daarnaar gedragen.

U noemt deze voedselimperia in uw boek ‘vampieren’. Kunt u verduidelijken wat u hiermee bedoelt?

Ja, de huidige imperia handelen tot op zekere hoogte als een soort vampieren. Dat is ook wat ik in Peru, in Catacaos, heb zien gebeuren. De kust van Peru is een extreem droog woestijngebied, dat wordt doorkruist door een aantal rivieren, waarlangs er geïrrigeerde landbouw is (irrigatie is de kunstmatige winning en verdeling van water; red.). Water is er bij uitstek schaars. En wat zien we? Grote gedeelten van de Peruaanse kust zijn inmiddels gespecialiseerd in het telen van asperges en soortgelijke producten, die met een jumbojet naar Europa worden gevlogen. Asperges is biologisch bezien niet veel meer dan verpakt water met een aparte smaak, dat in cellen zit ingepakt. Vanuit een van de meest droge gebieden ter wereld wordt dus een deel van het heel schaarse water naar Europa geëxporteerd. Als dat in Peru ontwikkeling zou brengen, zou het misschien nog tot daar aan toe zijn. Maar realiteit is, dat het in Peru leidt tot harde sociaal-economische uitbuiting, tot het buitenspel zetten van boerengemeenschappen. Boeren, die in de loop van de tijd hebben bewezen de streek met hun producten tot ontwikkeling te kunnen brengen, worden als zijnde irrelevant gewoon opzij geschoven. Een derde punt: het geheel gaat gepaard met een rücksichtsloze ecologische ontwrichting, ook een vorm van vampirisme. Er wordt volop geïrrigeerd omwille van de asperges, maar niet gedraineerd (drainage is de afvoer van water met het oog op het voorkomen van te grote zoutconcentraties in de bodem; red.). Over een jaar of zeven verzilt al die grond, om vervolgens te worden afgeschreven. Voor dit soort ‘hit and run’ industrieën is dat geen probleem. Ze schuiven gewoon op naar andere gebieden!

Je zou toch veronderstellen dat dit soort ontwikkelingen opvalt? Maar het lijkt niet te worden gesignaleerd. Heeft u daar een verklaring voor?

Laat ik beginnen met te zeggen, dat ook mij dit erg verbaast. Het lijkt wel alsof het om weggestopte, verborgen realiteiten gaat. Ik denk dat dit voor een belangrijk deel komt omdat er in toenemende mate een afstandelijke, virtuele wereld gecreëerd wordt, die allerlei zaken, die we liever niet zien, verhult, en aansprekende formules daarvoor in de plaats stelt. In het debat over het wereldvoedselvraagstuk wordt er bijvoorbeeld gezegd, dat de wetenschap nog gigantische technologische mogelijkheden heeft om de voedselproductiviteit te verhogen en dat, als we die maar verder perfectioneren en meer landbouwkundig onderzoek doen, het wel goed komt. Prima allemaal. Maar dringt het dan niet door, dat dit niet het echte probleem is? Neem het voorbeeld van Catacaos in Peru. Je hebt er velden en daarnaast wonen boerenfamilies. Deze hebben honger en zouden deze velden dolgraag bewerken. Maar dat kunnen ze niet. Niet omdat ze niet beschikken over de nodige kennis of omdat er niet genoeg landbouwkundig onderzoek zou zijn. Nee; dat komt omdat ze geen water krijgen. Dat wordt namelijk afgetapt voor de aspergevelden. En als ze al water krijgen, dan krijgen ze geen kredieten. Mochten ze al kunnen produceren, dan kunnen ze hun producten niet afzetten, omdat ze te maken hebben met een sterk monopolistische controle over de markten. Als ze voor de lokale markt zouden willen produceren, dan kunnen ze dat wel vergeten; want ze moeten concurreren met producten uit de Verenigde Staten of elders, die veel goedkoper zijn. Mensen krijgen geen kansen: dáár ligt het probleem.

In de debatten over de wereldvoedselsituatie en eventuele voedseltekorten valt niet één keer het woord ‘boer’. De debatten gaan niet over de boer, die het voedsel zou moeten produceren. We hebben een abstracte, virtuele wereld gecreëerd, waarmee het onderwerp voor onszelf en in de discussies en het politieke betoog hanteerbaar lijkt. Maar een aantal essentiële punten – fricties, pijnlijke punten, dwarse visies – zijn uit het beeld weggepoetst……

In Nederland merken we als consument nauwelijks iets van een voedselcrisis. Waarom zouden mensen zich hier druk maken?

Nee, we merken er hier inderdaad nauwelijks iets van…….. Maar het zou goed zijn als we ons zouden realiseren, dat zaken onverwacht ook een heel andere wending kunnen nemen…… Als we de financiële crisis doortrekken naar het wereldvoedselvraagstuk, dan wordt duidelijk, dat, als de voedselimperia, waar we het hier over hebben, in de problemen komen, de gevolgen niet te overzien zullen zijn. Of stel, dat de eiwitstroom – de invoer van soja, maïs, tarwe en noem maar op – vanuit de Derde Wereld naar Europa stilvalt. Dat zal een keten aan consequenties tot gevolg hebben. Opeens zullen mensen gaan beseffen, dat het voedsel, dat ze gewend zijn te eten er gewoon niet meer is; of ze er nu wel of niet veel voor willen betalen..

We hebben al kunnen zien, dat een aantal voedselexporterende landen hun eigen landbouw zijn gaan beschermen.

Ja; en dat is natuurlijk ook heel verstandig. Wereldwijd is er een heel zinnig debat gevoerd over voedselsoevereiniteit. Daarbij gaat men er van uit, dat elk land de plicht heeft – maar ook de mogelijkheid moet hebben – om de voedselvoorziening met behulp van de eigen landbouw in belangrijke mate zelf te schragen. Dat betekent niet dat er wordt gekozen voor autarkie, voor complete zelfvoorziening. Het betekent wel, dat het evenwicht tussen productie en consumptie opnieuw moet worden gedefinieerd voorbij het niveau van een globale wereldmarkt. We weten immers dat het marktmechanisme, zeker zoals het nu werkt, op de lange duur geen zekerheid biedt. In ieder geval zal het tot veel ontwrichting leiden. En het kent al een heel hoge prijs; onder andere een permanente ontwrichting in de Derde Wereld.

Er zijn tekenen, die erop wijzen dat de situatie wel eens snel zou kunnen veranderen. Neem bijvoorbeeld Brazilië. Brazilië is een agrarische exporteur van formaat. Tegelijkertijd heeft in dit land 60% van de bevolking te maken met een eenzijdig voedingspatroon. Daarnaast zie je dat miljoenen mensen in Brazilië staan te trappelen om terug te keren naar het platteland; omdat het ze niet lukt in de krottenwijken van de steden een bestaan op te bouwen. Alleen al deze twee interne factoren samen maken, dat de landbouw een meer op de nationale behoeften gerichte wending zou kunnen gaan nemen. Een keuze dus voor een situatie van meer voedselsoevereiniteit, voor meer evenwichtige voeding voor de bevolking en een bedrijfsmodel, dat vooral gericht is op gezins-, op boerenlandbouw: een landbouw dus die inkomen en werkgelegenheid genereert voor de eigen bevolking en deze ook een aantrekkelijker toekomstperspectief biedt…….. Dit soort interne factoren zou wel eens voldoende kunnen blijken voor het in gang zetten van zodanige veranderingen in Brazilië, dat die in Europa een schokgolf kunnen veroorzaken. Zo bezien is die hele eiwitstroom vanuit de Derde Wereld, waarvan nu sprake is, bijna een infuus waar Europa aan ligt.

In Nederland is de situatie in feite rampzalig. Als we toe zouden moeten naar voedselsoevereiniteit en dus ons eigen brood zouden moeten produceren, dan zou alleen dat al een gigantische herschikking vragen van alle landbouwgrond……Wat hier wordt geproduceerd, is bij lange na niet wat hier wordt gegeten. Deze disbalans heeft ook structurele consequenties. ….. Niet alleen kan de situatie ontstaan, dat we wat we hier produceren aan de straatstenen niet kwijt kunnen. het zou daarnaast ook nog wel eens zo kunnen zijn, dat wat we zelf aan voedsel nodig hebben niet meer aangevoerd kunnen krijgen.

Pleit dat niet voor het resoluut inslaan van een andere weg?

Zeker. Maar het is volgens mij een illusie om te denken dat we onder de huidige politieke omstandigheden veel aan de situatie zouden kunnen veranderen. De Nederlandse politiek houdt streng vast aan de neoliberale grondbeginselen. Het enige wat wel kan - een collega van mij, Henriëtte Friedman, heeft dat treffend omschreven – is, dat we domeinen van relatieve zelfregulering creëren, waar alternatieven tot ontwikkeling worden gebracht. Het interessante is, dat als je dit beeld hanteert je daarmee aan mensen een heel andere lezing van de wereld kunt meegeven. Als er bijvoorbeeld over de biologische landbouw wordt gesproken, dan zeggen mensen: “dat is maar 2%; dat stelt niks voor; daar verander je de Nederlandse landbouw niet mee”. Nee inderdaad, dat klopt. Maar toch is het belangrijk, dat die 2% er is en dat we meer gaan inzien, dat die 2% zeer succesvol is. We moeten er anders naar gaan kijken; het gaan zien als een beeld dat aangeeft, dat het ook anders kan. Neem de opbloei van streekproducten, de opkomst van boerderijwinkels, allianties tussen biologische boeren en consumenten, enz. Dit soort alternatieven is juist heel succesvol, juist omdat deze boeren er in slagen om in de bestaande situatie geworteld en overeind te blijven, terwijl ze tegelijkertijd een belofte in zich dragen. Het is belangrijk om over dit soort alternatieven te beschikken. Komt er dan een crisis, dan zullen we zien, dat er dan wél een sprong gemaakt kan worden.

Hoe ziet het boerenbedrijf van de toekomst er volgens u uit?

Ik denk, dat vanuit de verwarring die er nu heerst een nieuwe boerenstand ontstaat, die in sterke mate waarden in zich verenigt als autonomie, deelhebber zijn in bredere zin aan de samenleving, aandacht voor het lokale en duurzaamheid. Boeren ook die een bepaalde trots uitstralen; omdat ze de overtuiging hebben, dat ze hun voedsel produceren op een betere manier, met meer zorg en aandacht voor de natuur. Boeren, die niet meer als een soort semi-lijfeigene door het leven hoeven te gaan, maar verknocht kunnen zijn aan hun werk en tegelijkertijd toch oog kunnen hebben voor andere belangen, die in de samenleving spelen…… Uiteindelijk vinden mensen het toch plezierig om kwaliteit te ervaren op het niveau van hun eigen werk en daar een zekere zeggenschap over te hebben. Mensen willen iets mee opbouwen, dat in zekere zin een expressie vormt van henzelf; iets waar ze zich bij thuis voelen en waar ze trots op kunnen zijn!

Lees het volledige interview www.pala.be .

DE VOEDSELPARADOX, John Habets & Henk Gloudemans

Uitgever: Stichting WereldDelen, 196 pag. , Prijs: € 14.95

TE BESTELLEN ( en meer info) VIA www.werelddelen.nl of  tel. 013 5451666

(p.s. (ander onderwerp!)  zie www.pala.be: een nieuwe coöperatieve bank is mogelijk voor de nieuwe coöperatieve bank die PALA aan het oprichten is als antwoord op de te grote financiële macht van de financiële wereld.)

The post Interview met J.D van der Ploeg in ‘De Voedselparadox’ appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

Het afgelopen jaar zijn de inkomens voor de akkerbouw, varkens- en melkveehouderij enigszins gestegen. De tuinbouw en pluimveesector zitten echter in zwaar weer. 1/5 deel van de agrarische bedrijven had een negatief inkomen, dit ten gevolge van een toename van productiekosten, de afhankelijkheid van import van veevoer en de lage wisselkoersen. De exportwaarde is met 9% toegenomen, maar hiervan heeft de boer en tuinder vaak weinig profijt.

De hulpvragen die bij ZOB e.a. binnen komen, zijn de laatste jaren intensiever geworden en de problemen groter en stapelen zich op. Het is moeilijk om de hulpvragers in een sociaal vangnet te krijgen. De positie in de intensieve veehouderij en de glastuinbouw zijn bij bedrijfsbeëindiging zorgwekkend, vanwege dat kassen en stallen onverkoopbaar zijn en banken hun financiële steun opzeggen, waardoor men vaak niet kan stoppen en de schulden oplopen. In deze situaties treft men vaak boeren- en tuindersgezinnen aan die te maken hebben met soms onoverkomenlijke problemen. Een luisterend oor, hulpverlening en daarbij een steun in de rug door een financiële gift voor vakantie, kan het gezin wat hulp bieden.

Giften zijn welkom op banknummer: 1125.09.924 .Stichting Perspectief,                                             p/a Horsterdijk 83, 5973 PM Lottum.

Het vakantiefonds bestaat vanaf 2005. Het is een project van de organisatie Zorg Om Boer en Tuinder (ZOB). De agrarische gezinnen die in aanmerking komen voor een financiële ondersteuning worden voorgedragen door hulpverlenende instanties zoals de ZOB, maatschappelijk werk of vanuit de diaconie, pastoraat of anderszins. De bemiddeling en nazorg worden zorgvuldig uitgevoerd.

Gemiddeld bedraagt een financiële ondersteuning € 300 -  € 600 afhankelijk van leeftijd en gezinssamenstelling. In 2012 is aan dertien boeren-en tuindersgezinnen een ondersteuning geboden De inkomsten komen uit individuele giften en donaties, uit collectes van kerken en van religieuze congregaties. Dit jaar hebben we een extra gift ontvangen van het bisdom Rotterdam.

Voor meer info zie de website www.landbouwenarmoede.nl

The post Vakantiefonds ‘Perspectief’ biedt hulp aan agrarische gezinnen appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

The post Varkens ondervinden negatieve gevolgen van GMO-veevoer appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

Maar dit is toch precies het gevolg van de vrije markt, waarvan ook de Telegraaf een voorstander is? Vraag en aanbod doen hier hun werk, en volgens die regels zouden we de prijs van babymelk in de winkels zodanig moeten verhogen dat het voor chinezen niet meer loont het hier te halen. Pech voor de eigen bevolking.

Maar kenneklijk betekent de liberalisering voor de eerder genoemde critici dat de producent altijd voor een (te )lage prijs moet produceren. En als er een tekort dreigt moet de overheid ervoor zorgen dat de prijs weer snel naar beneden gaat én dat de continuiteit gwaarborgd blijft.

Een bepaalde mate van regulering, zeker als het om basisvoedsel gaat, is misschien zo gek nog niet; met dank aan de Telegraaf.

Dirk-Jan Schooneman, voorzitter, in ‘Koebont’, ledenblad van de Nederlandse melkveehouders Vakbond.

The post Telegraaf: aanbod babymelk reguleren! appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

Hij constateert onder meer dat, wereldwijd gezien, de voedselproductie niet dáár plaats vindt waar die het meest nodig is. Verhoging van de voedselproductie in het rijke Westen heeft weinig zin. Dat is niet duurzaam en niet efficiënt, zegt Tittonell. Ecologische intensivering van de agrarische productie moet volgens prof. Tittonell vooral plaatsvinden in het Zuiden, de ontwikkelingslanden, waar kleine boeren nog altijd verantwoordelijk zijn voor de helft van de wereldvoedselproductie. Het ontwikkelde Noorden moet juist haar landbouw en veeteelt ‘extensiveren‘, waarbij zij minder beslag legt op schaarse hulpbronnen, zoals fossiele brandstoffen, en toch de voedselzekerheid niet in gevaar brengt, zegt hij.

Voor 2050 becijfert prof. Tittonell op wereldschaal een groei van 70 procent in de vraag naar voedsel. De conventionele agrarische productie is naar zijn stellige overtuiging niet in staat die groei op te vangen. Niet alleen de groei in het gebruik van stikstofhoudende kunstmest bereikt zo langzamerhand de grens. Het beslag op fossiele energie vindt hij helemaal ontmoedigend. Tittonell berekent dat met het voeden van negen miljard mensen alleen met conventionele agrarische productie de wereldoliereserves in ongeveer twaalf jaar geheel zijn uitgeput.

Om al die redenen noemt prof. Tittonell het overheersende model van de conventionele agrarische productie verouderd en meent hij dat we alternatieven nodig hebben.

Ecologisch intensiveren

Hoe aantrekkelijk ook – want zij heeft niet de bezwaren van de conventionele productie – de huidige traditionele wijze van productie door kleine boeren in ontwikkelingslanden zal de groeiende stedelijke bevolking niet kunnen voeden, zegt Pablo Tittonell. Intensivering is dus dringend nodig, maar de vraag is op welke manier? Er is voldoende speelruimte om de wereldvoedselproductie te verhogen en dat tegelijkertijd duurzaam te doen met, wat hij noemt, ecologische intensivering. Daarbij moet de landbouw en veeteelt intensief en op slimme wijze gebruik maken van de natuurlijke functies die het ecosysteem maar ook het landschap biedt……

Investeren in onderzoek

In 2012 bleek uit studies dat de gemiddelde opbrengst van conventionele landbouw twintig procent hoger is dan de biologische. Voor Tittonell is nog het meest opvallende dat de kloof tussen enerzijds de investeringen in onderzoek en ontwikkeling van technologie en kennis ten behoeve van de conventionele en anderzijds die voor de biologische landbouw veel groter is, wellicht 90 tot 95 procent…..Tittonell vindt het verbazingwekkend dat het verschil in opbrengst (‘yield gap’) tussen conventionele en biologische landbouw ‘maar twintig procent’ is. De meeste innovaties in kennis en technologie voor de biologische landbouw komen van de boeren zelf. Prof. Tittonell pleit in dat verband voor meer maatschappelijke aandacht en voor publieke investeringen in de biologische of ecologisch intensieve landbouw. Investeringen in onderzoek zullen snel hun vruchten afwerpen, verwacht hij.

Voor een uitgebeidere samenvatting zie Persbericht ‘landbouw Ecologisch intensiveren’

The post Een zucht van verlichting: nieuwe hoogleraar in Wageningen appeared first on Platform Aarde Boer Consument.

The post Nieuwsbrief mei 2013 appeared first on Platform Aarde Boer Consument.